TÌNH NGƯỜI PHÍA SAU NHỮNG QUÁ TÁO THẦN KỲ CỦA KIMURA

Ông Kimura giờ đây đã nổi tiếng trên toàn thế giới bởi đã trồng được những trái táo không hóa chất. Đổi lại, ông mất 8 năm ròng sống trong cơ cực, khổ đau, gia đình nghèo khó, người đời chế nhạo. Nhiều mất ông đã mất niềm tin, thậm chí tìm đến cái chết.

Nhưng như người ta thường nói, không ai đi đến thành công một mình. Khi thành công người ta thường chỉ nhớ đến nhân vật chính. Nhưng để có được thành công đó là sự đóng góp của rất nhiều người khác. Bên cạnh ông Kimura có những con người đã hết lòng ủng hộ.

Đầu tiên phải kể đến người vợ của ông. Bà cũng là khởi đầu của việc ông từ bỏ trồng táo hóa chất sang trồng tự nhiên vì thể trạng mẫn cảm với thuốc trừ sâu. Mỗi lần đi phun thuốc về, bà nằm liệt giường cả tuần mới dậy nổi. Có lẽ vì vậy mà trong gần 10 năm gian khó kể từ khi vườn táo ngưng phun thuốc, chứng kiến mọi tài sản có giá trị trong nhà ra đi, đến bữa ăn cũng không đủ tươm tất, con cái không đủ điều kiện học hành, làng xóm chê trách nhưng bà vẫn nhẫn nhịn ủng hộ chồng. Những đêm ông Kimura tung chăn choàng dậy ra ngồi giữa trời vì lo lắng cho vườn táo hay đi lang thang như người mất trí, bà cũng lặng lẽ trở dậy theo sau để quan sát và đề phòng chuyện bất trắc.

Cha mẹ ruột của ông Kimura phản đối ra mặt cách trồng táo khác người của ông. Ban đầu họ phản đối, rồi dần xa lánh ông khi hết năm này đến năm khác vườn táo dường như đi vào chỗ tuyệt diệt còn gia đình Kimura ngày càng trở nên khốn quẫn. Có những lần Kimura đến nhà cha mẹ đẻ, gia đình đã đóng cửa vờ như không có ở nhà để tiếp chuyện ông. Thế nhưng, nhiều lần gia đình hết đồ ăn, sáng sớm ông Kimura tỉnh dậy mở cửa đã thấy gạo hay thực phẩm để trước cửa nhà. Đó là món quà mà cha mẹ ông lén gửi trong đêm cho những đứa cháu đang đói bụng.

Người ủng hộ rõ ràng cho kế hoạch trồng táo không hóa chất của ông Kimura chính là bố vợ của ông. Do vợ của ông Kimura là con gái đầu lòng, nên sau khi kết hôn ông không chỉ là con rể mà còn là con đỡ đầu của gia đình vợ và chuyển về đó sinh sống (kiểu ở rể của Việt Nam). Bố mẹ đẻ cho ông Kimura một mảnh ruộng còn bố vợ giao cho ông 3 mảnh ruộng của gia đình để quản lý. Là người từng làm nông nghiệp thời chiến tranh không sử dụng hóa chất nên khi ông Kimura nói về ý định trồng táo không hóa chất, bố vợ ông đã nói “Cứ thử đi”. Trong suốt những năm thất bại sau đó, bố vợ ông Kimura cũng không phản đối cách làm của con rể mà còn động viên. Để giúp đỡ gia đình, ông cũng phải kiếm việc làm thêm để có thêm thu nhập.

Ngay cả những lúc khó khăn, ông Kimura cũng không chỉ nghĩ đến vấn đề của mình mà còn tránh ảnh hưởng đến người khác. Khi những cây táo trong vườn đầy sâu là sâu khiến cho cả gia đình Kimura cố gắng cỡ nào cũng không thể bắt hết được, ông Kimura nói rằng không bắt hết được không có nghĩa là để cho chúng tự do hoành hành. Ít nhất là sâu trên những cây trồng ở ranh giới với mảnh vườn bên cạnh, dù thế nào cũng phải tiêu diệt hết. Không thể để vườn của người khác bị sâu hại được.

Và sau khi vườn táo ra hoa trở lại, người chủ vườn bên cạnh đã chặt bỏ hết  toàn bộ những cây táo ở ranh giới với vườn của ông Kimura. “Vì dù chỉ một chút, thuốc bảo vệ thực vật mình phun mà nhiễm sang vườn của anh Kimura thì việc trồng không thuốc bảo vệ thực vật thành ra vô ích”, người hàng xóm cho biết.

Cũng có những người bạn đôi lúc không trả được tiền điện, tiền nước đã bí mật trả giúp. Ngay cả người ta cửa hàng phế liệu nơi ông Kimura mua các máy móc cũ về sửa dùng trong vườn cũng nhiều lần không lấy tiền hàng. Trưởng chi nhánh ngân hàng nơi ông Kimura vay tiền có lần cũng không nhận tiền lãi vì “Anh trả hết rồi còn tiền đâu mà sống đúng không?”

Những năm đầu tiên táo cho thu hoạch, cũng như những năm sâu bệnh nhiều kích cỡ và chất lượng táo không ổn định nhưng khách hàng vẫn tin tưởng ủng hộ ông Kimura. Nhiều khách viết thư nói rằng “Táo không ngọt nên tôi phải chấm muối ăn nữa đấy” nhưng vẫn động viên ông kimura hãy cố gắng lên.

Đam mê và nỗ lực của ông Kimura thậm chí có thể đã làm cho cả những cây táo mủi lòng và người tê liệt cảm xúc phải thổn thức. Trong những thời khắc mà vườn táo có nguy cơ chết hết, và hết cách xoay sở, ông Kimura ở vườn cả ngày. Ông đi đến từng gốc táo để thì thầm nói chuyện với chúng. Sự thực là ông cầu xin những cây táo đừng có chết.

Không biết có phải vì vậy mà những cây táo cũng gắng gượng đợi cho đến khi ông Kimura tìm ra bí mật của tự nhiên. Do ngại hàng xóm nhìn thấy mình nói chuyện với các cây táo nên ông Kimura đã không nói chuyện với một hàng cây sát hàng rào. Sau những đợt sâu bệnh tàn phá, có những cây mà ông đã nói chuyện đã chết đi nhưng điều kỳ lạ là tất cả những cây ở hàng rào, nơi mà ông Kimura không nói chuyện, đều chết hết. “Chắc vì tôi ngốc quá nên cây táo mới ra quả”, sau này ông Kimura thường hay nói thế.

Sau khi chương trình vườn táo kỳ diệu của ông Kimura lên sóng đài NHK vào năm 2006, có hàng ngàn người hâm mộ điện thoại và email gửi tới tỏ lòng ngưỡng mộ. Vào một ngày có một chiếc xe hơi đến nhà ông Kimura, trên xe bước xuống 3 người đàn ông cao lớn bặm trợm. Dáng vẻ của họ làm ông Kimura e ngại, dù gì ông cũng đã đụng độ với xã hội đen hồi còn làm thêm trên thành phố và bị chúng đánh đập đến mức suýt bỏ mạng.

Ba người đàn ông tiến lại phía ông Kimura và một người đưa điện thoại ra hỏi: “Ông có thể nói điện thoại được không?”.

Đầu bên kia là một ông trùm xã hội đen. Ông ta cho biết đã xem chương trình của đài NHK và cảm thấy rất xúc động. “Tôi đã khóc khi xem chương trình”, ông trùm nói “Tôi hi vọng một ngày nào đó hai chúng ta có thể ngồi uống rượu với nhau”.

QUẢ TÁO THẦN KỲ CỦA KIMURA

Để táo không bị thâm sau khi bổ ra hay gọt vỏ, các công ty của Mỹ và Canada đã dùng công nghệ biến đổi gene. Nhưng hơn 30 năm trước, một người nông dân Nhật Bản đã làm được điều này một cách không thể tự nhiên hơn.

Không những không bị thâm mà để 4 năm không thối, chị bị héo dần đi do được trồng hoàn toàn không sử dụng phân bón và hóa chất trừ sâu bệnh, cây táo được canh tác hoàn toàn từ các nguyên lý tự nhiên.

Đó chính là những trái táo thần kỳ của Kimura trong cuốn sách cùng tên mà tôimới đọc được. Hôm nay, tôi sẽ review lại cuốn sách này cho những anh chị nào chưa được đọc. Trong phần tiếp theo, tôi sẽ viết thêm về những điều đọc và phát khóc từ những trang sách tuyệt vời này.

Ông Kimura sinh năm 1949 tại thị trấn Iwaki tỉnh Aomori trong một gia đình làm nông chính hiệu của Nhật Bản với nghề chính là trồng táo. Dù có năng khiếu và đam mê kỹ thuật, do hoàn cảnh gia đình và khi lấy vợ vào năm 22 tuổi, ông Kimura phải chọn con đường làm nông nghiệp.

Thời đó, trồng táo ở Iwaki là một nghề đem lại thu nhập khá giả cho nông dân trong vùng. Nhưng để có được vườn táo sai trĩu quả thì cần phải sử dụng rất nhiều phân bón và đặc biệt là thuốc trừ sâu. Theo ước tính của ông Kimura thì mỗi vụ táo người nông dân phải phun thuốc trừ sâu 13 lần, phun nhiều đến mức toàn bộ lá táo chuyển thành màu trắng.

Gia đình Kimura cũng không phải là ngoại lệ, họ cũng dùng rất nhiều thuốc trừ sâu và cảm thấy không có vấn đề gì dù nhiều lần đi phun thuốc về ngã lăn ra đất, thậm chí ngã lăn ra tại ruộng táo. (Nhật Bản cũng dùng phân thuốc kinh chứ không hẳn là siêu sạch như nhiều người nghĩ, nhưng bây giờ có lẽ đã khác nhiều).

Nhưng vợ của ông Kimura lại là người có thể trạng mẫn cảm với thuốc bảo vệ thực vật. Sau mỗi lần đi phun thuốc về là bà phải nằm liệt trên giường ít nhất cả tuần mới trở lại bình thường. Vì tình yêu với vợ, ông Kimura quyết định sẽ trồng táo mà không dùng thuốc.

Việc làm của ông Kimura ngay lập tức bị nông dân trong vùng, thậm chí người trong gia đình cho là “dở hơi ăn cám lợn” vì chẳng có ai lại trồng kiểu như vậy. Với nông dân trồng táo ở Iwaki, làm nông nghiệp là phải dùng phân dùng thuốc. Không dùng phân thuốc thì không thể làm nông nghiệp. Chấm hết. Giống y chang tại Việt Nam hiện nay đấy các bác ạ. Nhưng Kimura kệ, cứ làm. Làm vì vợ chứ có phải làm cho hàng xóm đâu mà nghe lời họ. Đúng là vì tình yêu người ta có thể làm bất cứ chuyện gì, mà chẳng cần phải suy nghĩ nhiều.

Cơ mà tự nhiên thì không nghĩ thế. Ngay sau khi ngưng dùng thuốc trừ sâu, vườn táo bị sâu bệnh phá tan tành. Bao nhiêu lá táo ngon lành mọc vào mùa xuân bị lũ sâu chén sạch hoặc bị bệnh làm rụng cho bằng hết. Không có lá thì làm gì có hoa. Năm đầu tiên mất trắng.

Năm thứ hai, sâu phát triển kín cả cây, cả gia đình Kimura phải dùng tay bắt sâu. Mà bắt cũng không xuể vì quá nhiều. Ông cũng dùng đủ các thể loại thực phẩm hay thảo dược mà ông nghĩ có thể đuổi sâu bệnh trong vườn của mình. Danh sách này dài cơ số gồm tỏi, ớt, đường, tiêu, xì dầu, tương miso, muối, sữa, rượu, tinh bột gạo, bột mì, dấm… Nhưng chẳng ăn thua.

Ba năm trôi qua mà vườn táo không thuốc trừ sâu của ông Kimura không thấy dấu hiệu khả quan nào. Thực tế là mỗi ngày một tồi tệ hơn khi cây héo úa và mất hết sức sống.

Ba năm là một khoảng thời gian dài, nhất là đối với một gia đình làm nông mà thu nhập chủ yếu đến từ việc bán táo. Không tiền, ông Kimura phải bán dần mọi thứ trong nhà đi để đầu tư vào vườn. Gia đình nghèo khổ đến nỗi tiền đóng học và mua đồ dùng học tập cho các con cũng không có. Cơm cũng không đủ ăn. Chỉ có quyết tâm làm nông nghiệp không hóa chất của ông là vẫn còn cháy bỏng.

Nhưng đối chọi với sâu bệnh dù nhiều còn thấy đỡ. Đối chọi với ánh mắt xa lánh của người thân, cái nhìn giễu cợt của hàng xóm hay thậm chí là khinh bỉ của người trong vùng mới là điều đáng sợ nhất. Khuyên nhủ mãi không nghe, người ta bắt đầu gọi ông Kimura là “kẻ phá gia chi tử”, một từ mang ý nghĩa rất xúc phạm ghê gớm. Để tránh nhìn thấy cảnh ấy, ông Kimura thường lên vườn từ lúc mọi người chưa ngủ dậy và trở về nhà khi mọi người đã ngủ say. Do đã bán xe nên ông phải đi bộ ra vườn, mỗi lần đi về mất 2 tiếng đồng hồ.

Để có tiền cho gia đình, đến mùa đông khi tuyết rơi dày, công việc làm nông tạm nghỉ, ông Kimura lên phố tìm việc làm thêm. Ông làm đủ thứ nghề từ thấp hèn nhất miễn là có tiền phụ giúp gia đình. Nhưng tiền làm thuê cũng chỉ cố gắng duy trì cuộc sống đã quá nghèo khổ của gia đình ông mà thôi. Có lần trong lúc đang làm thêm ở quán rượu, ông bị xã hội đen đánh cho rụng cả răng.

Đã sáu năm trôi qua kể từ khi ông Kimura trồng táo không thuốc trừ sâu (ông vẫn bón phân hữu cơ), vườn táo vẫn thảm hại. Vườn bế tắc. Gia đình điêu đứng. Niềm tin và ý chí đã lụi tàn. Ông Kimura tìm đến cái chết.

Ông đêm theo sợi dây và tìm đường lên núi Iwaki để tự tử vào một đêm trăng sáng. Nhưng khi quăng sợi dây lên để buộc vào cành, sợi dây trượt văng ra xa. Nếu cú ném đó thành công, có lẽ thế giới này không biết đến những trái táo thần kỳ của Kimura ngày nay. Và phương pháp trồng táo không hóa chất có lẽ rất lâu sau mới có người làm thành công.

Trong lúc tìm sợi dây, ông Kimura chợt sửng sốt khi nhìn thấy một cây táo xanh tốt dưới anh trăng. Không thể tin được. Giữa rừng thế này mà lại có một cây táo mọc xanh tốt. Chắc là nó không dùng thuốc trừ sâu! Ông đến gần, hóa ra không phải cây táo. Nó là một cây dẻ. Tất nhiên rồi. Táo ở đâu mà mọc trên núi thế này.

Nhưng không vì thế mà ông Kimura thấy thất vọng. Cái mà ông nhìn thấy không đơn thuần chỉ là cây táo. Ông nhìn thấy một cái cây xanh tốt mà không dùng thuốc trừ sâu. Thậm chí là không dùng phân bón nữa. Và thậm chí là cả không làm cỏ nữa. Mọi thứ nó cứ thế mà phát triển. Như một tiếng sét vang lên giữa trời xanh, ông Kimura dường như đã khám phá ra bí mật để trồng táo không hóa chất.

Dùng tay, ông nhổ cỏ quanh gốc cây dẻ và đào xuống lớp đất xốp bốc lên mùi ngai ngái. Thậm chí ông cho cả nắm đất vào mồm mà cảm nhận. Phải, đây chính là bí mật của nông nghiệp không hóa chất. Lớp đất mềm này có được là nhờ cỏ làm tơi xốp, giúp rễ cây xuyên sâu hơn vào đất. Rễ cây khỏe mạnh thì cây càng khỏe mạnh. Cây càng khỏe mạnh thì càng chống chịu tốt hơn với sâu bệnh. Cũng hệt như con người.

Khoảnh khắc nhìn thấy cây táo (thực ra là cây dẻ) đã cứu ông Kimura, và cả vườn táo nữa. Ông ngưng bón phân hữu cơ, ngưng phát cỏ dại trong vườn và trồng đậu để giúp phát triển hệ vi sinh vật trong đất đã bị ảnh hưởng bởi nhiều năm phun thuốc trước kia chưa thể phục hồi.

Vườn cây trở thành thiên đường cho đủ loại côn trùng sâu bệnh, ong bướm chuột, rắn… đến sinh sống. Và quả thực, dù không quá nhanh nhưng tình trạng vườn táo đã được cải thiện đáng kể.

Năm thứ hai sau khi gieo đậu tương và để cỏ dại mọc trong vườn, lá táo ra vào mùa xuân và không bị rụng tới tận mùa thu. Và đến đầu xuân năm sau nữa, những cây táo đã ngừng sinh trưởng mấy năm đã dài thêm chừng 10 cm.

Và ở lối vào vườn, một cây táo đã nở hoa! Những 7 bông hoa trên một cây, trong một vườn còn 400 cây táo khỏe mạnh trong tổng số 800 cây kể từ lúc đầu, sau 8 năm rồi.

Chỉ có 2 trong số 7 bông hoa đậu trái.

Ngày thu hoạch táo, ông đem hai trái táo dâng lên bàn thờ thần, rồi sau đó mọi người trong gia đình cùng ăn.

Khỏi phải nói, chúng ngon đến kinh ngạc.

Năm thứ 9. Hoa táo nở trắng vườn. Và mùa thu năm đó, gia đình ông Kimura thu được cả núi táo, hoàn toàn không hóa chất.

Dù còn thêm một vài năm khó khăn nữa nhưng đoạn kết của câu chuyện này thì mọi người cũng đã biết hoặc đoán ra rồi. Táo của ông Kimura giờ nổi tiếng khắp thế giới và muốn mua cũng không dễ. Fax đặt hàng đến nhà ông liên tục và dày hàng mét trên bàn và còn lâu ông mới giải quyết hết. Thậm chí một nhà hàng ở Tokyo chỉ bán một món duy nhất là “Súp táo Kimura” mà muốn ăn bạn phải đặt trước ít nhất nửa năm.

“Quả táo thần kỳ của Kimura” là một cuốn sách truyền cảm hứng không chỉ cho những người đam mê nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tự nhiên mà còn với mọi người.

Và như đã hứa ở phần đầu, trong phần tiếp theo tôi sẽ nói thêm về những chi tiết mà đọc xúc động rơi nước mắt. Bạn đón đọc nhé!

Glyphosate gây ung thư ở Mỹ vẫn được buôn bán tự do tại Việt Nam

Ngày 10-8 vừa qua, một bồi thẩm đoàn Mỹ đã buộc Công ty hóa chất Monsanto bồi thường 289 triệu USD sau khi một khách hàng khẳng định ông bị ung thư vì thuốc diệt cỏ của công ty này.

Trong đơn kiện lên tòa án năm 2016, ông Johnson khẳng định mình bị ung thư vì chất glyphosate trong thuốc diệt cỏ Roundup và Ranger Pro của Monsanto. Ông Johnson là cựu nhân viên chăm nom sân bãi cho một trường học ở California và do công việc, ông phải dùng thuốc diệt cỏ 20-40 lần/năm, đôi khi có lần lên đến “hàng trăm lít”.

Các bác sĩ của ông Johnson khẳng định ông nhiều khả năng không thể sống qua 2020. Hiện tại, công ty Monsanto đang đối mặt với hơn 5.000 vụ kiện tương tự trên khắp nước Mỹ.

Ông Dewayne Johnson tại tòa

Theo Reuters bồi thẩm đoàn Tòa án TP San Francisco đã cân nhắc rất kỹ càng trước khi kết luận Monsanto không cảnh báo ông Johnson và những khách hàng khác nguy cơ ung thư gây ra bởi các sản phẩm diệt cỏ của họ. Được biết, 289 triệu USD bao gồm 39 triệu USD tiền đền bù và 250 triệu USD tiền xử phạt thiệt hại.

Luật sư của ông Johnson, Brent Wisner, khẳng định các tài liệu nội bộ của công ty Monsanto “chứng minh rằng Monsanto trong nhiều thập kỷ đã biết chất glyphosate và đặc biệt là sản phẩm Roundup có thể gây ung thư”.

Cùng với việc sử dụng ngày một nhiều và rộng rãi chất trừ cỏ Glyphosate trong các năm qua, những cảnh báo về an toàn với sức khoẻ con người và môi trường đối với hoá chất này cũng xuất hiện liên tục. Nhiều kế hoạch, phong trào tẩy chay Glyphosate ở cộng đồng cũng như cấp quốc gia đã được tiến hành vì những lo ngại về ảnh hưởng tới sức khoẻ con người, nhất là nguy cơ gây ung thư của loại hoá chất này.

Năm 2015, Cơ quan Nghiên cứu ung thư quốc tế (IARC) đưa ra kết luận rằng glyphosate có thể có khả năng gây ung thư ở người (phân loại vào nhóm 2A, cùng với các sản phẩm như thịt đỏ, thức ăn chiên rán ở nhiệt độ cao, đồ uống nóng…).

Ngay lập tức, Monsanto cáo buộc IARC gian dối dữ liệu và hạ uy tín của tổ chức này cũng như những nhà khoa học tham gia nghiên cứu bằng một chiến dịch truyền thông quy mô toàn cầu.

Cũng tương tự như thế, đối với phán quyết của tòa án hôm 10-8 vừa qua, Monsanto tuyên bố cho biết sẽ kháng án. “Quyết định của tòa án không thể thay đổi sự thật rằng hơn 800 nghiên cứu và đánh giá khoa học…ủng hộ thực tế rằng chất glyphosate không gây ung thư và không phải là nguyên nhân khiến ông Johnson bị ung thư” – Monsanto nhấn mạnh.

Chất độc tỉ đô

Glyphosate là chất hoá học dùng để diệt cỏ dại do Monsanto phát minh và đưa vào sử dụng cách đây hơn 40 năm. Với tác dụng diệt cỏ nhanh trên diện rộng, Glyphosate nhanh chóng trở thành loại thuốc diệt cỏ được sử dụng nhiều nhất trên thế giới. Đến nay đã có hàng trăm công ty sản xuất thuốc trừ cỏ tạo ra hàng ngàn sản phẩm trừ cỏ dùng glyphosate với nhiều tên gọi khác nhau trên thị trường ở hơn 160 quốc gia trên thế giới.

Từ năm 1974, thời điểm glyphosate được đưa ra thị trường, đến năm 2014, sản lượng sử dụng nó đã tăng từ 3.200 tấn/năm lên 825.000 tấn/năm. Theo một phân tích thị trường mới đây của Marketscreener thì từ nay đến năm 2022, doanh số bán glyphosate toàn cầu tăng trưởng với tốc độ 6% mỗi năm và sẽ đạt vượt 10 tỉ USD vào năm 2022.

Roundup là thuốc diệt cỏ gốc glyphosate của Monsanto được sử dụng rộng rãi cũng với giống cây trồng biến đổi gene

Monsanto là công ty đã phát triển ra glyphosate và Glyphosate (với tên thương mại là RoundUp) cũng trở thành sản phẩm đem lại doanh thu và lợi nhuận lớn nhất cho tập đoàn hoá chất này. Để giúp tăng lượng bán hàng hoá chất Glyphosate, Monsanto đã đầu tư nghiên cứu các hạt giống biến đổi gene có khả năng kháng thuốc trừ cỏ glyphosate. Tức là khi phun thuốc trừ cỏ glyphpsate thì cỏ sẽ chết hết trong khi các loại cây trồng như bắp và đậu nành GMO của Monsanto vẫn sống.

Năm 2015, Monsanto đã giới thiệu các loại hạt giống bắp biến đổi gene tại thị trường VN kèm theo khuyến khích sử dụng chất trừ cỏ của họ để đem lại hiệu quả cao nhất. Với lợi thế của việc diệt cỏ hàng loạt, diện tích trồng bắp biến đổi gene tăng lên nhanh chóng trong thời gian qua và ước tính đạt trên 100.000 ha tại VN trong năm 2018.

Một điều đáng lo ngại là giống bắp biến đổi gene và hóa chất trừ cỏ của Monsanto đã len lỏi lên các bản làng vùng sâu vùng xa để thế chỗ cho các loại bắp và cây trồng truyền thống trước đây. Trong một loạt bài về “Những biến dị hình hài ẩn chứa sau những ruộng ngô ướt đẫm thuốc trừ cỏ” do Báo Nông nghiệp VN xuất bản năm 2017 (https://nongnghiep.vn/nhung-bien-di-hinh-hai-an-chua-phia-sau-nhung-nuong-ngo-uot-dam-thuoc-tru-co-post198007.html) cho thấy một bức tranh khủng khiếp về việc sử dụng vô tội vạ thuốc diệt cỏ trong canh tác nông nghiệp của bà con dân tộc ít người.

Người dân chỉ được quảng cáo rằng thuốc diệt cỏ chứ không diệt ngô, hiệu quả cao mà đã tốn nhân công chứ không được biết rằng hóa chất đó có thể gây ung thư.

Trong lời khai của mình trước tòa, ông Johnson nói rằng ông sẽ không bao giờ sử dụng Roundup nếu ông biết về những nguy hiểm, và cáo buộc Monsanto che giấu rủi ro an toàn của Roundup để tiếp tục thu lợi từ thuốc trừ cỏ trị giá hàng tỷ đô la của nó.

“Tôi sẽ không bao giờ phun sản phẩm đó trên sân trường hoặc xung quanh mọi người nếu tôi biết nó gây hại cho họ”, Johnson nói trong lời khai “Đó là phi đạo đức. Là sai trái. Mọi người không đáng phải chịu những điều đó”.

Gửi các lãnh đạo của Bộ NN&PTNT Việt Nam: Giờ các ông đã biết rằng glyphosate có thể gây ra ung thư rồi đấy! Các vị sẽ làm gì?

Trần Mạnh

 

Sapiens: Lược sử kỳ lạ về loài người

100.000 năm trước đây, loài người vẫn là một sinh vật yếu đuối không có gì đặc biệt trong hệ sinh thái trái đất. Điều gì đã tạo ra bước chuyển vĩ đại để đưa loài người lên đỉnh chuỗi thức ăn và tạo ra những kỳ tích như ngày hôm nay?

Đó luôn là câu hỏi quan trọng của loài người, và những lý giải cho câu hỏi trên được tác giả Yuval Noah Harari đưa ra rất thuyết phục trong cuốn sách được đánh giá cao “Sapiens – Lược sử về loài người”.

Sức mạnh của ngôn ngữ và hư cấu

Con người xuất hiện trên trái đất từ 2,5 triệu năm trước đây. Và trái đất từng là nơi sinh sống của nhiều loài người khác nhau như Neanderhal ở châu Âu, Homo soloensis ở đảo Java, Homo erectus ở Đông Á và Sapiens ở châu Phi. Mặc dù có nhiều điểm khác biệt nhưng các loài người đều có chung một số đặc điểm rõ nét là bộ não cực lớn so với các loài động vật khác và đứng thẳng trên hai chân. Nhờ đứng thẳng mà tầm quan sát xa hơn để tìm kiếm thức ăn và phát hiện kẻ thù. Đôi tay được giải phóng để làm việc nhiều hơn như ném đá và ra hiệu và nhiều việc khác qua thời gian. Đặc biệt là đôi tay có thể chế tác các công cụ.

Tuy nhiên, chỉ với một bộ não lớn, khả năng sử dụng công cụ không đem lại lợi thế rõ rệt cho loài người trong suốt 2 triệu năm. Ngay cả khi đã thuần hóa được lửa thì con người Sapiens vẫn là những sinh vật hèn mọn, sống quẩn quanh ở một góc của châu Phi vào khoảng 150.000 năm trước. Loài người vẫn là sinh vật yếu đuối ở giữa chuỗi thức ăn của tự nhiên, luôn lo sợ những kẻ ăn mồi to lớn và hung dữ hơn, sống chủ yếu bằng cách hái lá cây, thu vét côn trùng, rình rập động vật nhỏ và ăn thịt thối rữa là phần thừa của các động vật ăn thịt lớn bỏ lại.

Nhưng mọi thứ thay đổi đột ngột vào thời điểm cách đây 70.000 năm. Những đột biến di truyền ngẫu nhiên đã thay đổi hệ thống thần kinh não bộ của giống người Sapiens cho phép họ suy nghĩ đột phá và giao tiếp bằng một loại ngôn ngữ hoàn toàn mới. Đó là thời điểm bắt đầu Cách mạng nhận thức của Sapiens.

Ngôn ngữ của Sapiens linh hoạt một cách đáng kinh ngạc vì có thể kết hợp các âm thanh và dấu hiệu để tạo nên vô số câu với vô số nghĩa khác nhau. Nhờ vậy Sapiens có thể chia sẻ nhiều thông tin với nhau hơn hẳn các loài khác, kể cả những giống người khác. Khả năng linh hoạt trong ngôn ngữ giúp cho con người giao tiếp và gắn kết với nhau nhiều hơn. Chính khả năng giao tiếp linh hoạt này mà con người có thể tập hợp và phối hợp với nhau ở quy mô lớn.

Nhưng theo Harari, đặc điểm độc đáo nhất trong ngôn ngữ của loài người không phải là khả năng truyền tải thông tin về những việc có thật mà ở khả năng truyền tải thông tin về những thứ không tồn tại. Chỉ Sapiens mới có thể nói về mọi thứ mà họ chưa bao giờ thấy, chạm vào hay ngửi mùi. Đó là những điều hư cấu.

Hư cấu không chỉ giúp con người tưởng tượng, mà còn giúp họ tưởng tượng cùng nhau. Họ cùng xây dựng lên những câu chuyện, niềm tin từ trong tưởng tượng của mình. Những huyền thoại được tạo ra như vậy tạo ra cho Sapiens khả năng chưa từng có để hợp tác trên quy mô lớn. Kiến và ong cũng có thể hợp tác nhưng rất cứng nhắc và với họ hàng thân thuộc. Sói và tinh tinh hợp tác linh hoạt hơn, nhưng chỉ với những con trong bầy mà chúng biết rõ. Trong khi đó, Sapiens có thể hợp tác cực kỳ linh hoạt với vô số người xa lạ. Hợp tác cùng nhau bằng niềm tin chung vào những gì tưởng tượng ra vẫn hiển hiện trong cuộc sống ngày hôm nay. Khi người nhiều người cùng tin vào sự tưởng tưởng, thì sự tưởng tượng ấy sẽ hiện hữu như có thật. Không chỉ là tôn giáo hay dân tộc, quốc gia mà ngay cả những công ty, các thương hiệu, tổ chức… hay các khái niệm mơ hồ hơn như nhân quyền, dân chủ, chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa tự do… ngày nay cũng đều được xây dựng và phát triển dựa trên sự tưởng tượng.

Trong tự nhiên, hành vi của các loài được quy định bởi các gene di truyền của chúng rồi mới đến môi trường sống và đặc tính cá nhân. Để thay đổi được cách ứng xử của động vật thì cần phải có sự thay đổi rõ rệt về điều kiện môi trường hoặc đột biến gene. Quá trình này tốn rất nhiều thế hệ mới tạo ra sự thay đổi khác biệt trong tập tính của động vật. Tuy nhiên, cách mạng nhận thức đã giúp cho Sapiens thay đổi hành vi của họ một cách nhanh chóng, truyền lại hành vi mới cho thế hệ tương lai mà không cần sự thay đổi về di truyền hay môi trường nào. Đây là một khả năng to lớn khác mà con người vượt xa các loài khác về khả năng hợp tác, thậm chí vượt qua cả những quy luật về sinh học trong tiến hóa.

Kẻ hủy diệt trở thành chúa trời

Sau cách mạng nhận thức, Sapiens nắm được các kỹ thuật, kỹ năng tổ chức tập thể để có thể vượt ra khỏi châu Phi rồi chiếm lĩnh toàn thế giới. Từ Đông Phi, Sapiens di cư sang bán đảo Ả rập và từ đó nhanh chóng chiếm lĩnh toàn bộ vùng Á-Âu rộng lớn. Đã có thể trong quá trình vươn ra toàn cầu này xảy ra việc kết đôi giữa người Sapiens và những giống người khác để tạo ra những đứa con lai. Nhưng rồi Sapiens đã tiêu diệt hết tất cả các giống người trên để trở thành loài người duy nhất trên Trái Đất cho đến ngày hôm nay. Sapiens tức là người tinh khôn!

Trong quá trình mở rộng môi trường sống và tiến hóa, Sapiens còn là thủ phạm của những thảm họa sinh thái tồi tệ nhất trên Trái Đất. Trong tự nhiên, các loài tiến hóa theo tuần tự và chậm rãi. Nhưng loài người lên đỉnh hệ sinh thái trong thời gian quá nhanh khiến cho mọi thứ không kịp điều chỉnh. Quá trình tiến hóa quá vội vàng này đã gây ra sự tiệt chủng của phần lớn các loài động vật lớn trên thế giới và nhiều thảm họa sinh thái khác.

Rõ nét nhất là thời điểm mà loài người đặt chân trên châu Úc cách đây 45.000 năm (trước đó cô lập với thế giới bởi đại dương) chính là thời điểm Sapiens bước lên bậc cao nhất của chuỗi thức ăn và từ đó về sau trở thành loài sinh vật tàn bạo nhất trong biên niên sử Trái Đất.

Trong khoảng vài ngàn năm, hầu hết những loài thú lớn ở châu Úc biến mất. Chuỗi thức ăn của toàn bộ hệ sinh thái ở châu Úc bị phá vỡ và sắp xếp lại. Nhưng thảm họa sinh thái mà Sapiens gây ra ở châu Mỹ sau đó còn khủng khiếp hơn. Trong khoảng 2.000 năm kể từ khi con người đặt chân lên châu Mỹ, hầu hết các loài động vật to lớn độc nhất vô nhị như voi ma mút, voi răng kiếm, lười khổng lồ,… đã ra đi.

Cho đến cách mạng nông nghiệp cách đây 10.000 năm, Sapiens đã làm một nửa các loài động vật có kích thước lớn trên hành tinh này bị tuyệt chủng. Và số còn lại cũng dần bị con người hủy diệt cho đến tận ngày nay bởi nạn săn bắt, phá rừng hay đô thị hóa làm mất môi trường sống.

Những điều tranh cãi

Ngày nay, Sapiens đang cố gắng vượt qua giới hạn sinh học không chỉ của bản thân mà cả hệ sinh thái. Họ đang bắt đầu phá vỡ các quy luật chọn lọc của tự nhiên, thay thế chúng bằng những quy luật thiết kế thông minh.

Trong các phòng thí nghiệm trên khắp thế giới, các nhà khoa học đang biến đổi hoặc thiết kế nên những sinh vật sống phi tự nhiên. Những kỹ thuật di truyền đang cho phép con người tạo ra những sinh vật chưa từng có, tái tạo những sinh vật đã tuyệt chủng và tương lai là tạo ra những con người mang những đặc tính của siêu nhân. Công nghệ giúp con người có thể tích hợp với máy móc trở thành một dạng của rô bốt sinh học trong các truyện khoa học giả tưởng. Robot và công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển ngày một nhanh và mạnh để thách thức trí tuệ của con người. Liệu đến một ngày những sinh vật có trí tuệ nhân tạo đủ thông minh để tự hỏi tại sao phải phục vụ con người thay vì tiêu diệt con người?

70.000 năm trước, Sapiens vẫn là một loài động vật tầm thường chỉ chú tâm đến công việc của mình ở một góc của châu Phi. Trong thiên niên kỷ tiếp theo, loài người tự biến mình thành bá chủ toàn bộ hành tinh và kẻ khủng bố với hệ sinh thái. Giờ đây, nó đang đứng bên ranh giới trở thành một vị thần có những khả năng sáng tạo và hủy diệt, hủy diệt cả con người và toàn bộ hành tinh này.

Một trong những luận điểm mới của Harari cho rằng chuyển từ phương thức săn bắt hái lượm lên nông nghiệp là sai lầm của loài người. Ông cho rằng cuộc sống của con người trong thời kỳ săn bắt hái lượm thú vị và nhàn nhã hơn nhiều so với làm nông. Đó không chỉ là những bữa ăn đa dạng về nguồn gốc thực phẩm mà còn cả ở thời gian tận hưởng cuộc sống tự nhiên thay vì suốt năm bán mặt cho đất, bán lưng cho trời của những nông dân.
Điều này trái ngược với quan niệm thông thường rằng xã hội và cuộc sống con người tốt dần lên theo thứ tự từ săn bắt hái lượm đến nông nghiệp rồi công nghiệp hóa. Nhiều người không đồng tình với quan điểm này, trong đó có tỉ phú Bill Gates. Bill Gates cho rằng rất khó để cho rằng cuộc sống của loài người thời kỳ săn bắt hái lượm là thoải mái hơn làm nông nghiệp vì đầy rẫy rủi ro. Trong khi đó, nông nghiệp không chỉ giúp nuôi sống nhiều người hơn mà còn là cơ sở để thành lập nên các thành phố, quốc gia cũng như những phát kiến về văn hóa, khoa học sau này bao gồm chữ viết.
Dù còn những điểm không đồng tình, Bill Gates vẫn khuyến khích mọi người nên đọc cuốn sách này bởi theo ông: “Harari kể về lịch sử loài người theo một cách dễ tiếp cận khiến bạn thật khó có thể đặt nó xuống”.

Và quả đúng là như vậy.

Một khi đã cầm cuốn “Sapiens – Lược sử về loài người” lên thì bạn khó lòng dứt ra khỏi các trang sách ngồn ngộn thông tin vừa mới lạ, vừa thú vị lại vừa kích thích thông qua lối kể chuyện logic nhưng đầy hóm hỉnh. Tác giả John Carey (The Sunday Times) nhận xét: “Sapiens thuộc loại sách có thể giúp dọn sạch tâm trí bạn”.

Nhưng làm sạch tâm trí để bạn hiểu hơn về lược sử của loài người, và sau đó sẽ gợi nên những trăn trở về những điều loài người chúng ta đã làm với những loài khác, với bản thân chúng ta và sự tồn vong của cả hành tinh này.

Trần Mạnh

Scroll To Top